Dens evaginatus jest rzadką anomalią rozwojową polegającą na występowaniu dodatkowej, guzkopodobnej struktury na powierzchni podniebiennej siekaczy (guzek szponiasty) lub na powierzchni żującej zębów przedtrzonowych. Obecność tego tworu może prowadzić do różnych powikłań: przedwczesnych kontaktów, urazów zgryzowych, starcia lub odłamania nieprawidłowego guzka i martwicy miazgi. Artykuł jest przeglądem piśmiennictwa dotyczącym diagnostyki i leczenia zęba wynicowanego.
Ząb wynicowany (dens evaginatus) jest rzadką anomalią rozwojową, występującą zarówno w obrębie zębów mlecznych, jak i stałych (1,2,3). Nieprawidłowość ta polega na obecności dodatkowej, guzkopodobnej struktury na powierzchni korony zęba (ryc. 1, 2), bez zaburzeń w budowie korzenia (3,4,5). W literaturze naukowej można spotkać nieliczne wzmianki o przypadkach klinicznych dotyczące głównie zębów przednich oraz przedtrzonowych (1,3,6).
Pierwsze doniesienie o dodatkowej strukturze podobnej do rogu na powierzchni podniebiennej lewego siekacza szczęki opublikował Mitchel w 1892 r. (1,3). W obrębie przedtrzonowców ząb wynicowany jest nazywany przedtrzonowcem Leonga (Leong’s premolar), a w zębach przednich jest opisywany najczęściej jako guzek szponiasty (talon cusp) (1). Ta ostatnia nazwa została wprowadzona przez Mellora i Ripa ze względu na podobieństwo nieprawidłowej struktury do szponu orła (1,3). Inne nazwy, które można spotkać w piśmiennictwie anglojęzycznym to: evaginated odontome (5,7), interstitial cusp, tuberculated premolar, odontome of the axial core type, occlusal enamel pearl, occlusal anomalous tubercule, supernumerary cusp (8). W chwili obecnej najczęściej wykorzystywanym określeniem oddającym charakter tego zaburzenia jest dens evaginatus – ząb wynicowany.
Dodatkowy guzek składa się ze szkliwa i zębiny o prawidłowej budowie oraz z wypustki miazgi różnych rozmiarów (1,3,7,9). Oehlers i wsp. zidentyfikowali pięć wariantów tej wypustki: szeroka, wąska, zwężająca się w kierunku miazgi, wyodrębniona i nieobecna [cyt. za (4)]. W ich badaniach histologicznych maksymalna długość wypustki miazgi sięgała 3,2 mm, a średnica dochodziła do 0,18 mm [cyt. za (4, 7)].
Dodatkowy guzek pojawia się najczęściej na powierzchni podniebiennej siekaczy górnych, w okolicy połączenia szkliwno-cementowego lub wałka szkliwnego oraz na powierzchni żującej zębów przedtrzonowych (ryc. 1, 2). Zmiana jest w różnym zakresie zespolona z koroną i ma różne wymiary. Hattab i wsp. podzielili guzki szponiaste ze względu na wielkość na trzy typy: typ I (prawdziwy szpon) – dodatkowy guzek sięga powyżej połowy odległości między połączeniem szkliwno-cementowym a brzegiem siecznym, typ II – dodatkowy guzek o zasięgu większym niż 1 mm a mniejszym niż połowa wysokości korony, typ III (guzek szczątkowy) będący silnie zaznaczoną wyniosłością obręczy (cingulum) [cyt. za (1)]...